“Je bent te perfectionistisch.”
Dat hoor ik al sinds ik het me kan herinneren.
Zelf zie ik nog een grote zaal voor me, waar ik net als alle andere kinderen in stilte proefjes moest maken op papier. Interdiocesane proeven, of zoiets. Ik zat in de derde kleuterklas of het eerste leerjaar. Mijn ouders weten het beter te vertellen: ik was vooral traag geweest. Ik had maar de helft ingevuld binnen de tijd, maar alles was juist.
Later kreeg ik dezelfde opmerking toen ik had leren strijken: ik deed er veel langer over dan mijn zus, zeker niet zo efficiënt, maar als er écht iets goed moest gestreken zijn, klonk het steevast: “Becca, doe jij dat even? Zo zijn we zeker.”
Of toen ik als jobstudent ging poetsen. “Ja hoor, alles goed met de nieuwe. Ze werkt traag, dat wel, maar wat ze doet is netjes gedaan. Ze moet nog wat leren, maar dat is normaal.” Een collega van haar was minder geduldig en werd steevast kwaad op me. En uiteindelijk zei een baas over mijn job als recruiter: “Wel… je levert eigenlijk een vijfsterren service, terwijl de klant betaalt voor drie sterren. Zie je? Kan je daar iets aan proberen te doen?”
Perfectionisme hoort al mijn hele leven bij mij. Hoe ik ook mijn best doe, ik lijk het maar niet te kunnen loslaten, juist ja, dat advies dat overal klinkt. Dus begon ik te lezen. Boeken, artikelen, onder meer De moed van imperfectie van Brené Brown. Ik leerde dat perfectionisme vaak een angstreactie is: de vrees dat anderen je niet goed genoeg zullen vinden. Dat je vooral jezelf moet omarmen, zodat anderen jou ook kunnen aanvaarden. Dat je dan van die angst bevrijd raakt, en langzaam ook van je perfectionisme… waardoor je gelukkiger en vrijer zou leven.
Tot ik genoeg gelezen en geleerd had. Tot ik besloot me in te schrijven aan de academie om mijn tekenvaardigheden, inderdaad, te perfectioneren. En ineens was ik niet meer te traag. Ineens was mijn oog voor detail een troef. Ineens merkte ik dat wanneer ik van bij de start zorgvuldig koos voor de juiste invalshoek en die met geduld verder uitwerkte, er iets op mijn blad verscheen dat niet alleen mijzelf fascineerde.
Ik herinner me ook de reacties toen ik eindelijk de moed vond om verhalen en poëzie, die al jaren stof lagen te vergaren in mijn schuif, te delen in een kring van gevoelige zielen. Plots werd mijn precieze woordkeuze en zorgvuldige zinsbouw gezien als een noodzakelijk onderdeel van de boodschap waar het om draaide.
Stilaan begon ik te begrijpen dat mijn zogezegde perfectionisme niet altijd perfectionisme was, eerder een diepgaande observatie, vaak terug te vinden bij mensen met een neurodivergent profiel zoals adhd, autisme of hoogsensitiviteit. Natuurlijk kan perfectionisme een verlammende angst zijn, en ik zag waar die mij ook écht parten speelde. Maar wat mij van kinds af aan verweten werd, bleek vaak geen perfectionisme, maar een aandacht voor detail die het recht heeft om er te zijn. Het is mijn taak de juiste omgeving te zoeken: een voedingsbodem waar die kwaliteit kan groeien in plaats van verdorren of in de knop gesmoord te worden.
Perfectionisme bestaat, net als oog voor detail en een bepaalde gevoeligheid om dingen op te pikken. Het verschil zit in de intentie: angst, of kwaliteit. Mijn zorgvuldigheid leverde soms slechte punten op in systemen die snelheid vroegen. Maar diezelfde zorgvuldigheid bracht ook beelden voort die nu aan muren hangen, en die iets in een mensenhart kunnen raken. Meesterschap heb ik nog lang niet bereikt, en perfectie werkt ook zelden in kunst. Maar de kracht van mijn zorgvuldigheid heb ik leren kennen, en die laat ik niet meer los. Daar blijf ik in de toekomst verder op bouwen.
Perfectionisme? Vaak bleek het mijn oog voor detail te zijn.
Het helpt om het verschil te kennen.
